Św. Apolinarego czcimy (wraz ze św. Brygidą Szwedzką) w dniu 23 lipca. Jest to ważna postać wczesnego chrześcijaństwa; ważna także dla dziejów sztuki, zwłaszcza wczesnochrześcijańskiej, dzięki dziełom architektury i sztuki mozaiki, które powstały w związku z jego kultem.
Śladów św. Apolinarego należy szukać w Rawennie. To miasto, położone wśród rozkołysanych zbożem pól na równinie nadmorskiej, ma w tle mroczny garb Apeninów. Z drugiej strony otwiera się na morze. Jego portem jest starożytne miasto Classis (włoskie Classe), dziś wchłonięte przez Rawennę.
Rawenna słynie z najpiękniejszych i najstarszych wielkich mozaik naściennych, o niezwykle żywym lśnieniu kolorów, którymi zachwycali się m.in. impresjoniści. Mozaiki te możemy oglądać w Mauzoleum Galli Placydii (I poł. V w., jeszcze antyczne) i w kościołach San Vitale, San Apollinare in Classe czy San Apollinare Nuovo (Nowy). Pochodzą one z I połowy VI wieku (gdy Rawenna miała pozycję stołeczną) i mają już charakter wczesnobizantyjski. I tu zbiegają się drogi sztuki i wiary: dwa szczególnie piękne kościoły Rawenny powstały ku czci św. Apolinarego - właśnie San Apollinare Nuovo jako kościół dworski ostrogockiego króla Italii Teodoryka oraz San Apollinare in Classe, wzniesiony w porcie Classis, w miejscu męczeńskiej śmierci św. Apolinarego około połowy II wieku.
Św. Apolinary pochodził z Antiochii. W Rzymie został wyświęcony na biskupa przez samego św. Piotra. Miał apostołować w Tracji i nad Dunajem. Ostatecznie zasłynął jako biskup Rawenny. Jego atrybuty mówią o męczeńskiej śmierci: Stąpa po rozpalonych węglach, a w ręku trzyma maczugę - narzędzie swej męki.
Z całego piękna, bogactwa artystycznego i ikonograficznego mozaik Rawenny szczególnie wyróżnia się kompozycja mozaikowa, wypełniająca apsydę ołtarzową kościoła San Apollinare in Classe. Jest to kompozycja o wielkim bogactwie treści ideowych.
Zasadniczy podział części kopułowej na strefę ziemską i niebiańską mówi zarazem o jedności tych światów. Centralną postacią strefy ziemskiej (i zarazem jedyną) jest św. Apolinary w szatach biskupich, z rękami wzniesionymi w górę w geście modlitewnym. Z obu stron idą ku niemu jednakowo znakowo ujęte owieczki. Jest ich razem dwanaście. Ale symbolizują wiernych - nie Apostołów. Ta liczba uwzniośla usymbolizowanie wierzących. O Ziemi mówi również krajobraz z drzewami, też ujętymi znakowo.
Strefę Nieba oznacza wspaniała złocista kompozycja z kołem, w którym na tle gwieździstego nieboskłonu jawi się monumentalny, abstrakcyjny krzyż. Z obu stron z obłoków wynurzają się postaci Mojżesza i Eliasza. Ku temu niebu zwracają się ze strefy ziemskiej trzy owieczki oznaczające Apostołów. Całość, jak sugerował prof. Jan Białostocki, symbolizuje dzień Sądu Ostatecznego, a jednocześnie Przemienienie Pańskie.
Należy zwrócić uwagę na postać św. Apolinarego, wstawiającego się za swoim ludem. Jest on tu ukazany jako wzór Pasterza - swoista transpozycja wyobrażenia Dobrego Pasterza, przeniesiona na osobę Biskupa. Jest to zamierzona apologia stanu biskupiego, co podkreślają wyobrażenia biskupów Rawenny poniżej tej sceny, w strefie między oknami.
A wspaniała kompozycja z krzyżem na gwieździstym niebie ma swój jedyny odpowiednik w analogicznej kompozycji na kopule mauzoleum Galli Placydii również w Rawennie, ale o stulecie wcześniejszym.