Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (ŻChZZ) – to medyczne określenie zawiera w sobie dwie jednostki chorobowe: zakrzepicę żył głębokich oraz zatorowość płucną.

Zakrzep to czop tworzący się w świetle naczynia na skutek zadziałania czynników krzepnięcia krwi oraz osadzania i zlepiania się na nim płytek krwi. Aby taki czop powstał, muszą zaistnieć pewne warunki, w języku medycznym zwane triadą Virchowa:

– Zmiana w składzie krwi (zwiększenie ilości płytek krwi, tzw. trombofilie, nowotwory inicjujące wykrzepianie różnymi ścieżkami).

– Zwolnienie przepływu krwi (wszelkie stany unieruchomienia, zarówno całego ciała, np. długa podróż w jednej pozycji u osoby obciążonej ryzykiem, choroba powodująca zaleganie w łóżku u osób starszych, jak i poszczególnych części – niedowład, opatrunek gipsowy kończyn dolnych).

– Uszkodzenie ściany naczynia (urazy lub operacje).

Zator powstaje m.in. w wyniku oderwania zakrzepu, przemieszczenia się i nagłego zamknięcia naczynia, do którego dopłynie. W przypadku zatorowości płucnej jest to zamknięcie tętnicy płucnej. Poznaliśmy już niektóre stany, które predysponują do powstania zakrzepów.

Ryzyko wystąpienia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowa wzrasta wraz z wiekiem, powstawaniu zakrzepów sprzyjają także palenie papierosów, otyłość, zachwiania hormonalne (ciąża, hormonalna terapia zastępcza, antykoncepcja hormonalna), a także różne stany zapalne w organizmie, odwodnienie.

Zakrzepica żył głębokich manifestuje się obrzękiem, zaczerwienieniem i uciepleniem kończyny, w której wystąpi. Zatorowość płucna objawia się bólem w klatce piersiowej, dusznością, kaszlem. Po zaobserwowaniu u siebie powyższych objawów należy zgłosić się do lekarza. Potwierdzenie choroby otrzymamy po wykonaniu badań z krwi oraz obrazowych (USG Doppler oraz tomografia komputerowa). Leczenie polega głównie na podawaniu leków przeciwzakrzepowych.

O powikłaniach zakrzepowych wiele można było usłyszeć podczas pandemii COVID-19. SARS-CoV-2 jest wirusem o bardzo silnym działaniu prozakrzepowym, choroba może powikłać się wystąpieniem zatorowości płucnej. Co więcej, to ryzyko nie jest podwyższone jedynie podczas trwania najsilniejszych objawów infekcji, ale także w czasie ich stopniowego ustępowania. Poza zatorowością płucną, zakrzepy mogą dostać się także do naczyń wieńcowych prowadząc do zawału serca, a także do naczyń doprowadzających krew do mózgu, powodując udar.

Żylakami określa się wydłużenie i poszerzenie żyły, w wyniku których uzyskuje ona kręty przebieg. Takie zmiany są spowodowane nieprawidłowościami zastawek żylnych – krew, zamiast płynąć we właściwym kierunku, wspomagana pracą zastawek, przedostaje się wstecznie do układu powierzchownego żył. Zaawansowane żylaki zwiększają skłonność do pojawienia się zapalenia żył powierzchownych, które objawia się silnym bólem, twardymi zgrubieniami wyczuwalnymi pod skórą i jej pasmowatym zabarwieniem w miejscu zmienionej zapalnie żyły. Zapalenia żył powierzchownych nie należy mylić z zakrzepicą żył głębokich. To drugie schorzenie jest znacznie poważniejsze i wymaga szybkiego leczenia, gdyż może skutkować ciężkimi powikłaniami.

Jak przeciwdziałać powstawaniu zakrzepów?

– Codziennie spaceruj lub gimnastykuj się.

– Nie spędzaj czasu w bezruchu. Podczas oglądania telewizji możesz używać tzw. rotora lub co jakiś czas wstać i się przejść.

– W podróży zmieniaj pozycję ciała, ruszaj kończynami.

– Pij odpowiednią ilość wody w ciągu dnia.

– Zadbaj o prawidłową masę ciała.

– W przypadku ryzyka wystąpienia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ryzyko ocenia lekarz) możliwe jest zastosowanie metod mechanicznych – pończoch uciskowych oraz leków przeciwkrzepliwych w dawkach profilaktycznych.