W 1555 r. bp Andrzej Noskowski założył w Pułtusku (diec. płocka) szkołę i sprowadził jezuitów jako nauczycieli, którzy po kilku latach powołali tu do życia słynące w całej I Rzeczypospolitej kolegium. Szkoła bardzo szybko się rozwijała, stawała się coraz bardziej popularna. W pułtuskim jezuickim kolegium wykładali znamienici wykładowcy, m.in. Piotr Skarga, a nauki pobierali wybitni wychowankowie, tacy jak kanclerz wielki koronny Jerzy Ossoliński. Tu działał pierwszy w Polsce teatr publiczny, na którego spektakle przybywał Jan Kochanowski, zgromadzono imponujący księgozbiór, a szkołę odwiedzały koronowane głowy.

Lochy i kiszona kapusta

Kolegium zyskało miano prestiżowego, szybko rosła też liczba uczniów, których trzeba było wyżywić, a żywność – aby się nie popsuła – gdzieś magazynować. W wiekach średnich praktykowanym sposobem przechowywania żywności było drążenie głębokich podziemnych korytarzy, odpowiednio zimnych, a zatem im głębszych, tym lepszych. Aby stworzyć tak dużą spiżarnię, w 1567 r. jezuici nabyli od wdowy Anny Abramowej tereny na naturalnej skarpie ciągnącej się równolegle do koryta Narwi. Na wzgórzu nazwanym Wzgórzem Abrahama powstał folwark, który przynosił dodatkowe dochody, wewnątrz wzgórza natomiast rozpoczęto budowę piwnic i podziemnych korytarzy. Przez cały rok utrzymywała się tam stała, niska temperatura, co stwarzało bardzo dobre warunki do przechowywania żywności. W niszach korytarzy w beczkach przechowywano różnego rodzaju kiszonki, a w najchłodniejszych i najbardziej suchych częściach lochów – worki ze zbożem, kaszami, suszone ryby i mięso.

Od 2022 r. piwnice są dostępne dla zwiedzających w weekendy od 1 maja do 30 września. Zabytkiem zarządza Muzeum Regionalne w Pułtusku, które organizuje w podziemiach różne imprezy, m.in. warsztaty historyczne, ceramiczne, archeologiczne i wystawy czasowe. Więcej na: muzeum.pultusk.pl.

Miasto zaprasza

Pułtusk prawa miejskie uzyskał prawdopodobnie w 1257 r. od księcia mazowieckiego Ziemowita. Od XII wieku aż do 1796 r. pozostawał pod jurysdykcją biskupów płockich. Od połowy XV wieku postępowały rozbudowa i rozwój miasta, które dzięki położeniu nad Narwią stało się również ważnym ośrodkiem produkcji rzemieślniczej i eksportu zboża. Pomyślny rozwój gospodarczy miasta sprzyjał rozwojowi szkolnictwa oraz życiu kulturalnemu. W pułtuskiej kolegiacie przechowywany był relikt sztuki rękopiśmienniczej z XI wieku – tzw. Złoty Kodeks Pułtuski. Jednym z cennych zabytków Pułtuska jest kolegiata z 1449 r., która jest drugą w hierarchii – po katedrze w Płocku – świątynią w diecezji płockiej. W 1994 r. podczas renowacji świątyni odkryto na jej sklepieniu renesansowe polichromie. Stąd hasło „sklepienie pułtuskie” znalazło się w encyklopediach i podręcznikach historii sztuki.

Najbardziej okazałą budowlą miasta jest natomiast dawna rezydencja biskupów płockich, a obecnie centrum konferencyjno-hotelarskie – Dom Polonii. Odbywają się tu cykliczne spotkania Polonii z całego świata, spotkania miłośników historii, m.in. Piknik Husarski, spektakle teatralne, pokazy filmowe, wystawy w galerii i Zbrojowni Rycerskiej. Odwiedzający to miejsce mogą się wybrać na rejs zamkowymi gondolami po Narwi i skosztować specjałów zamkowej kuchni w barze „Kasztelanka” na Podzamczu.